MODÜL
Elektrik-Elektronik Esasları
10. sınıf · 69 anlatım sahnesi. Hepsi tarayıcıda açılır, üyelik gerekmez.
- Elektrik Enerjisinin Yolculuğukonu anlatımıBarajdaki suyun enerjisini çarka, alternatöre ve lambaya kadar izler; her durakta ısı olarak kaçan payı gösterir.Elektrik Enerjisi ve Üretimi · modülde s.18
- Elektriğin Üstünlüklerikonu anlatımıKömür kamyonu ile elektrik aynı anda şehre yola çıkar: ışıklar anında yanar, kamyon saatlerce yolda. Bedeli hat kaybıdır; gerilim düşükse enerji yolda tükenir.Elektrik Enerjisinin Diğer Enerjilere Göre Üstünlükleri · modülde s.18
- Tükenen ve Tükenmeyen Kaynaklarkonu anlatımıKömür harcadıkça biten bir kumbara, güneş ve rüzgâr her yıl gelen bir harçlık, baraj gölü yağmurla dolan bir cüzdandır.Elektrik Enerjisinin Kaynakları Çeşitleri ve Özellikleri · modülde s.19
- Bisiklet dinamosundan santralekonu anlatımıPedalla çevrilen bisiklet dinamosunda dönen mıknatısın gerilim doğurduğunu, hız ve sarımla büyüdüğünü, santral alternatörünün aynı düzenek olduğunu gösterir.Alternatörler ve Elektrik Üretimi · modülde s.20
- Yenilenebilir Enerji Kaynaklarıkonu anlatımıBaraj, rüzgâr, biyokütle ve panelin kökeninin Güneş olduğunu; jeotermal ile gelgitin Güneş'ten bağımsız olduğunu gösterir.Yenilenebilir Enerji Kaynakları · modülde s.20
- Nükleer santral: bilardo ve frenkonu anlatımıNükleer santralin de bir buhar santrali olduğunu; farkın yalnız suyu ısıtan çekirdek bölünmesinde olduğunu bilardo topları ve fren benzetmesiyle gösterir.Nükleer Santraller ve Özellikleri · modülde s.23
- Termik santral — dev çaydanlıkkonu anlatımıKömürün suyu kaynattığını, buharın türbini çevirdiğini ve yakılan 100 kovanın yalnız 35'inin elektrik olduğunu gösterir.Termik Santraller ve Özellikleri · modülde s.23
- Yenilenebilir Enerji Santrallerikonu anlatımıYuvaya su çarkı, rüzgâr gülü ya da buhar türbini takılır; hepsi aynı alternatörü çevirir. Güneş paneli alternatörü atlar.Yenilenebilir Enerji Santralleri · modülde s.24
- Atomun yapısı ve iyonlaşmakonu anlatımıNötr atomda proton ve elektron sayısının eşitliğini, lityumun elektron verip artı iyon, florun elektron alıp eksi iyon olduğunu ve tarağın saçtan elektron kopardığını gösterir.Atomun Yapısı · modülde s.30
- Elektron teorisi ve akım yönükonu anlatımıTelin elektronla dolu olduğunu, pil itince lambanın hemen yandığını, elektronların − uçtan + uca aktığını ve akım yönünün tersine kabul edildiğini gösterir.Elektron Teorisi · modülde s.30
- İletken, yalıtkan, yarıiletkenkonu anlatımıMalzemeyi iki kıskacın arasına koyup lambaya bakarak iletken, yalıtkan ve yarıiletkeni ayırır; büyüteçte dış yörüngedeki elektronların neden farklı davrandığını gösterir.İletkenler, Yalıtkanlar ve Yarıiletkenler · modülde s.31
- Coulomb Kanunukonu anlatımıİki yük arasındaki kuvvetin yükle doğru, uzaklığın karesiyle ters orantılı değiştiğini, suyun kuvveti zayıflattığını ve çok yakında kıvılcım atladığını gösterir.Coulomb Kanunu · modülde s.34
- Yük yükü görürkonu anlatımıAynı yüklerin itip zıt yüklerin çektiğini, yüklü cismin nötr cismi de çektiğini ve değen cisimlerin yükü paylaştığını gösterir.Elektrik Yükünün Özellikleri · modülde s.34
- Elektrik alanı: görünmez rüzgârkonu anlatımıYükün çevresine yayılan elektrik alanını rüzgâr haritası gibi gösterir: alan uzaklığın karesiyle zayıflar, iki eşit yükün ortasında sıfır olur.Elektrik Alanı · modülde s.36
- Elektrik Akımı ve Yük Taşınımıkonu anlatımıAkımın bir kesitten saniyede geçen yük olduğunu turnike sayacıyla; elektronların yavaş yürüdüğünü ama hepsinin aynı anda yürüdüğünü gösterir.Elektrik Akımı · modülde s.39
- Şimşek ve Yıldırımkonu anlatımıBulutta biriken yükün havanın delinme sınırını aşınca yıldırım olarak en yüksek sivri noktaya boşalmasını ve paratonerin bu akımı toprağa iletmesini gösterir.Şimşek ve Yıldırım · modülde s.39
- Akımın Ast ve Üst Katlarıkonu anlatımıKol saatinden yıldırıma akımı bin katlık basamaklarla gösterir; birim değişince virgülün üç basamak kaydığını, vücuttan geçen akımın ayrı bir tehlike cetveli olduğunu anlatır.Elektrik Akımının Ast ve Üst Katları · modülde s.40
- Akım çeşitlerikonu anlatımıPil, adaptör ve prizi aynı osiloskopla ölçtürür: düz, dalgalı ve sinüs dalgayı ayıran ölçüt sıfır çizgisinin altına geçmektir.Elektrik Akım Çeşitleri · modülde s.41
- Elektrik akımının etkilerikonu anlatımıAynı akımın aynı anda ütüyü ısıttığını, lambayı yaktığını, zili çaldırdığını ve aküyü doldurduğunu; akım kesilince hepsinin birlikte durduğunu gösterir.Elektrik Akımının Etkileri · modülde s.42
- Akım yoğunluğu ve kablo kesitikonu anlatımıAynı akımı taşıyan kalın ve ince kabloyu yan yana gösterir: ince kabloda akım yoğunluğu büyür, kablo ısınır, kılıfı yanar.Elektrik Akım Yoğunluğu · modülde s.46
- Gerilimin Ast ve Üst Katlarıkonu anlatımıSinir hücresinden yıldırıma gerilimi bin katlık basamaklarla gösterir; birim değişince virgülün üç basamak kaydığını, 50 voltun üstüne dokunmanın tehlikeli olduğunu anlatır.Gerilimin Ast ve Üst Katları · modülde s.49
- Gerilim üretme yöntemlerikonu anlatımıLimon, güneş paneli, mıknatıs ve bobin, termokupl ve çakmak düğmesinin ürettiği gerilimi aynı voltmetreyle ölçtürür.Gerilim Üretme Yöntemleri · modülde s.50
- Statik Elektrik Özelliklerikonu anlatımıAkan yük ile birikip akamayan yük farkını ve statik yükün yol bulunca bir anda boşalmasını gösterir.Statik Elektrik (Elektrostatik) Özellikleri · modülde s.50
- Elektriklenme Yöntemlerikonu anlatımıSürtünme, dokunma ve etki yöntemlerini üç masada gösterir; üçünde de toplam yük korunur.Elektriklenme Yöntemleri · modülde s.52
- Statik Elektrikten Korunmakonu anlatımıStatik elektrikten korunmanın yükü engellemek değil, topraklamayla birikmeden akıtmak olduğunu; tankerde kıvılcımı, elektronik kartta görünmeyen çip hasarını önlediğini gösterir.Statik Elektrikten Korunma Yöntemleri · modülde s.54
- Doğru akım: yönü hiç değişmezkonu anlatımıDoğru akımı belirleyen şeyin sabitlik değil yön olduğunu, nehir ile deniz dalgası benzetmesi ve osiloskopla gösterir.Doğru Akım (DC) ve Özellikleri · modülde s.58
- Doğru akım kaynaklarıkonu anlatımıPil, akü, güneş paneli ve adaptörün etiketini okuyup doğru cihaza bağlamayı; az gerilimin çalıştırmadığını, fazlasının yaktığını gösterir.Doğru Akım Kaynak Çeşitleri · modülde s.59
- Pil bağlantıları: fenerin içikonu anlatımıEl fenerindeki pilleri seri bağlayınca gerilimin, paralel bağlayınca yanma süresinin arttığını; ters takılan pilin feneri söndürdüğünü gösterir.Doğru Akım Kaynak Bağlantıları ve Hesaplamaları · modülde s.63
- Pili doğru kullan: yapma masasıkonu anlatımıPili ters takmanın, iki ucunu birleştirmenin, fazla yüklemenin ve şarj edilmeyen pili şarj etmenin bedelini üç masada gösterir.Doğru Akım Kaynakları Kullanırken Dikkat Edilecek Hususlar · modülde s.67
- Seri ve Paralel Devrelerkonu anlatımıSeri devrede tek yol, paralel devrede üç yol olduğunu; yılbaşı zinciri ile ev tesisatını yan yana koyarak akımın, direncin ve parlaklığın nasıl değiştiğini gösterir.Doğru Akım Devreleri ve Bağlantıları · Paralel Devreler ve Özellikleri · modülde s.69
- Karışık devreyi katlayarak çözkonu anlatımıKarışık devreyi bir harita gibi içten dışa katlayıp tek dirence indirir; her katlamada ohmmetre aynı değeri okur.Karışık Devreler ve Özellikleri · modülde s.75
- Yıldız ve üçgen: dışarıdan aynıkonu anlatımıKapalı kutudaki yıldız ve üçgen bağlantının, üçgen kolları yıldızın 3 katıyken dışarıdan aynı ölçüldüğünü; aynı dirençlerle üçgenin akımı 3 katına çıkardığını gösterir.Yıldız-Üçgen Dönüşümleri ve Hesaplamaları · modülde s.79
- Ohm kanunu — akımı sen seçmiyorsunkonu anlatımıGerilim ve direnci kullanıcının seçtiğini, akımın ise bu ikisinden kendiliğinden oturduğunu gösterir.Ohm Kanunu Tanımı · modülde s.82
- Ohm kanunuyla hesapla ve ölçkonu anlatımıV-I-R üçgeniyle bilinmeyeni hesaplayıp multimetreyle ölçerek doğrulamayı; tutmayınca nedenini aramayı gösterir.Ohm Kanunu ile Devre Hesaplamaları · modülde s.83
- Kirşof Kanunlarıkonu anlatımıGerilimler kanununu dağ yürüyüşüyle (çıktığın kadar inersin), akımlar kanununu terazi ile (düğüme giren kadar çıkar) gösterir.Kirşof Kanunları ile Devre Analizleri · modülde s.87
- Kirşof ile karışık devrekonu anlatımıİki akülü karışık devreyi düğüm ve çevre kuralıyla çözer; zayıf akünün akımı ters dönünce o akünün şarj olduğunu gösterir.Kirşof Kanunları ile Karışık Devre Hesaplamaları · modülde s.91
- Göz Akımları Yöntemikonu anlatımıHer göze bir akım yönü tahmin edilir; hesap eksi çıkarsa akım öbür yöne akar. Ortak koldaki multimetre her durumda gerçeği gösterir.Gözlü Devre Hesaplamaları · modülde s.94
- Kondansatör ve Sığakonu anlatımıElektrolitik kondansatörün içini açar; sığanın levha alanı, aralık ve yalıtkanla nasıl değiştiğini ve yalıtkanın nerede delindiğini gösterir.Kondansatörler ve Özellikleri · modülde s.99
- Kondansatör birden dolmazkonu anlatımıKondansatörün birden dolup boşalmadığını; boşken hızlı dolup doldukça yavaşladığını ve süreyi önündeki direncin (τ = R × C) belirlediğini gösterir.Kondansatörde Şarj ve Deşarj Olayları · modülde s.100
- Kondansatörler: yan yana, üst üstekonu anlatımıKaynağa bağlı üç kondansatör paralelde yan yana kovalar gibi dolar ve sığalar toplanır; seride gerilim paylaşılır, sığa küçülür ama bağlantı daha yüksek gerilime dayanır. Dirençler tam tersi davranır.Kondansatörlerin Bağlantıları · modülde s.101
- Kondansatörü sök, farkı görkonu anlatımıFlaş, adaptör, vantilatör ve fabrika panosunda kondansatör sökülünce neyin bozulduğunu yan yana gösterir.Kondansatörlerin Kullanıldığı Yerler · modülde s.101
- Bobin Bağlantılarıkonu anlatımıBobinin akım değişimine karşı koyduğunu (ağır volan gibi), seri bağlantıda eşdeğer endüktansın toplandığını, paralelde küçüldüğünü ve akım kesilince kontakta kıvılcım çaktığını gösterir.Bobin Bağlantıları · modülde s.107
- Alternatif Akımkonu anlatımıAlternatif akımın yönünün ve şiddetinin zamanla düzenli olarak nasıl değiştiğini gösterir.Alternatif Akım · modülde s.116
- Alternatif Akım Çeşitlerikonu anlatımıSinüs, kare, üçgen ve testere dalgaların hepsinin sıfırı kestiğini, aynı tepede içi dolu olanın lambayı daha çok ısıttığını gösterir.Alternatif Akım Çeşitleri · modülde s.116
- Alternatif Akımın Elde Edilmesikonu anlatımıMıknatıs arasında kendi çevirdiğin çerçevenin gerilimini sapan ibre, yanıp sönen lamba ve zamanla akan dalga ile gösterir.Alternatif Akımın Elde Edilmesi · modülde s.117
- Alternatif Akım Bileşenlerikonu anlatımıBir AC dalgasını tarif eden üç sayıyı — genlik, periyot ve frekans — dalganın üzerinde gösterir.Alternatif Akım Bileşenleri · modülde s.118
- Alternatif Akımın Kullanıldığı Yerlerkonu anlatımıAynı gücün yüksek gerilimli AC hattıyla taşındığında hat kaybının neden 1444 kat küçük kaldığını ve evdeki AC'nin adaptörde DC'ye döndüğünü gösterir.Alternatif Akımın Kullanıldığı Yerler · modülde s.118
- Sinüs Dalgası ve Dönme Dolapkonu anlatımıDönme dolaptaki kabinin yüksekliği zamanla çizilince sinüs dalgası çıkar; tepe gerilim kondansatörün sınırını aşınca yalıtkan delinir.Sinüs Dalgası (Sinüzoidal Sinyal) · modülde s.118
- Alternatif Akımın Değerlerikonu anlatımıAynı dalganın tepe, ortalama ve etkin değerlerini yan yana okutur; iki çaydanlık yarışıyla etkin değerin ne demek olduğunu gösterir, kablonun tepeye dayanması gerektiğini sınar.Alternatif Akımın Değerleri · modülde s.121
- Alternatif Akımda Faz Farkıkonu anlatımıİki dalga arasındaki faz farkını pistte koşan iki koşucuyla açı ve zaman olarak gösterir; frekans değişse de açının değişmediğini, 180°'de toplamın sıfırlandığını gösterir.Alternatif Akımda Faz ve Faz Farkı · modülde s.124
- AC Devresinde Bobinkonu anlatımıBobinin ağır bir volan gibi davrandığını; frekans yükseldikçe akıma gösterdiği engelin (XL) büyüdüğünü ve lambanın söndüğünü gösterir.Alternatif Akımda Bobinin Gösterdiği Özellikler · modülde s.127
- Endüktans: bobin akımı geciktirirkonu anlatımıBobinle seri bağlı lambanın geç yandığını; endüktansın sarım sayısının karesiyle, kesitle ve demir nüveyle büyüdüğünü gösterir.Endüktans ve Özellikleri · modülde s.127
- Bobin bağlantılarıkonu anlatımıSeride bobinlerin ağırlığının toplandığını, paralelde eşdeğerin en küçük bobinden de küçük olduğunu lambayla gösterir.Alternatif Akımda Bobin Bağlantıları ve Hesaplamaları · modülde s.128
- AC Devresinde Kondansatörkonu anlatımıKondansatörün AC'de bir yay gibi davrandığını gösterir: frekans ve sığa büyüdükçe engeli küçülür, lamba parlar, akım gerilimden 90° önde gider.Alternatif Akımda Kondansatörlerin Gösterdiği Özellikler · modülde s.131
- AC'de kondansatör bağlantılarıkonu anlatımıKondansatörler yan yana (paralel) bağlanınca sığanın toplandığını, engelin (XC) küçüldüğünü ve lambanın parladığını gösterir.Alternatif Akımda Kondansatör Bağlantıları ve Hesaplamaları · modülde s.132
- Empedans: halat çeken takımlarkonu anlatımıBobinin ve kondansatörün akıma gösterdiği engelin halat çeken iki takım gibi birbirini götürdüğünü ve toplam engelin (empedans, Z) böyle bulunduğunu gösterir.Alternatif Akımda Devre Bağlantıları · modülde s.135
- Dirençte aktif güçkonu anlatımıÜtünün rezistansında akım ve gerilimin birlikte yön değiştirdiğini, anlık gücün hiç eksiye inmediğini, direnç küçüldükçe gücün büyüyüp sayacın hızlandığını gösterir.Dirençli Devrelerde Aktif Güç Hesabı · modülde s.152
- Bobinli devrede reaktif güçkonu anlatımıBobinin enerjiyi harcamayıp manyetik alanında biriktirip kaynağa geri verdiğini, ortalama gücün sıfır olduğunu ama gidip gelen akımın kabloyu ısıttığını gösterir.Bobinli Devrelerde Reaktif Güç Hesabı · modülde s.154
- Kondansatörle kompanzasyonkonu anlatımıMotorun gidip gelen enerjisini kondansatörün karşılayıp ana hattı boşalttığını, fazla kondansatörün ise ana hat akımını yeniden artırdığını gösterir.Kondansatörlü Devrelerde Reaktif Güç Hesabı · modülde s.156
- Güç üçgeni: çapraz çeken atkonu anlatımıMotorun şebekeden çektiği görünür gücü (S), işe dönüşen aktif güç (P) ve boşa giden reaktif güç (Q) olarak bir güç üçgeninde gösterir; kondansatörün üçgeni nasıl düzelttiğini ve fazlasının ne yaptığını anlatır.R-L-C Devrelerde Güç Hesabı ve Güç Üçgeni · modülde s.158
- Seri Rezonans Devrelerkonu anlatımıSeri rezonansta bobinin ve kondansatörün engelinin birbirini götürdüğü frekansta akımın fırladığını, lambanın en parlak yandığını ve kondansatörde kaynaktan çok büyük gerilim biriktiğini gösterir.Seri Rezonans Devreler ve Özellikleri · modülde s.161
- Paralel rezonans — içeride dönen akımkonu anlatımıParalel rezonansta bobin ile kondansatör arasında büyük bir akım dönerken şebekeden çekilen akımın dibe vurduğunu gösterir.Paralel Rezonans Devreler ve Özellikleri · modülde s.162
- Transformatörlerin Çalışmasıkonu anlatımıBirbirine dokunmayan iki sargı arasında enerjiyi nüvede gidip gelen akının taşıdığını; akı durunca (doğru akım) çıkışın sıfırlandığını ve sargının ısındığını gösterir.Transformatör Özellikleri ve Çalışması · modülde s.164
- Transformatörün yapısıkonu anlatımıDirek trafosunu parçalarına ayırır: kazan, yağ, soğutma kanatları, buşingler, nüve ve iki sargı. Nüvenin neden ince saclardan yapıldığını girdap akımıyla gösterir.Transformatörün Yapısı · modülde s.164
- Transformatör çeşitlerikonu anlatımıAynı çalışma ilkesinin düşürücü, yükseltici, izolasyon ve oto trafoya nasıl dönüştüğünü ve evde hangi cihazda hangisinin bulunduğunu gösterir.Transformatör Çeşitleri · modülde s.165
- Trafoda sarım ve gerilimkonu anlatımıSarım oranıyla gerilim büyürken akımın küçüldüğünü; dönüşümün bisiklet vitesi gibi bir takas olduğunu gösterir.Transformatör Dönüştürme Hesabı · modülde s.169
- Transformatör Kayıplarıkonu anlatımıDemir kaybı gece de sürer, bakır kaybı yükün karesiyle büyür; fan kaybı değil sıcaklığı düşürür.Transformatör Kayıpları · modülde s.170
- Trafoda güç korunurkonu anlatımıGerilim yükselirken akımın düştüğünü, gücün (V·I) sabit kaldığını alanı değişmeyen dikdörtgenle gösterir.Transformatörde Güç · modülde s.170
- Transformatörde Verimkonu anlatımıEn yüksek verimin tam yükte değil, demir ve bakır kayıplarının eşitlendiği yükte olduğunu gösterir.Transformatörde Verim · modülde s.171